Griep komt op veel varkensbedrijven voor en kan op iedere leeftijd gezondheidsproblemen veroorzaken. Bovendien beperkt de impact zich niet tot de dieren alleen: griepvirussen kunnen ook worden overgedragen tussen mensen en varkens.
Door inzicht te hebben in de verspreiding van griepvirussen en passende preventiemaatregelen te nemen, kun je de risico's voor zowel je dieren als de mensen die met hen werken verkleinen. In dit artikel delen we vijf belangrijke inzichten die iedere varkenshouder zou moeten weten.
Waar griep vroeger vooral als een winterprobleem werd gezien, circuleert het virus tegenwoordig het hele jaar door op veel varkensbedrijven. Vaak ziet men de infectie telkens terugkeren bij opeenvolgende groepen biggen van ongeveer dezelfde leeftijd.
Biggen spelen een belangrijke rol in het in stand houden van de viruscirculatie binnen een bedrijf. Omdat hun eigen afweer nog niet volledig ontwikkeld is, zijn ze in de eerste levensweken afhankelijk van de antistoffen die ze via de biest van de zeug ontvangen.
Zeugenvaccinatie tegen griep kan bijdragen aan een goede overdracht van beschermende antistoffen naar de biggen. Deze biestantistoffen verminderen de ernst van de klinische verschijnselen, maar voorkomen besmetting en virusuitscheiding niet volledig Bovendien neemt deze bescherming geleidelijk af naarmate de biggen ouder worden en verdwijnt rond de leeftijd van ongeveer vijf weken.
Griep is een zogenaamde zoönose. Dat betekent dat het virus kan worden overgedragen van dier naar mens. Minder bekend is dat ook het omgekeerde mogelijk is: mensen kunnen griepvirussen overdragen op varkens.
Mensen die intensief contact hebben met varkens, zoals varkenshouders, bedrijfsmedewerkers, dierenartsen en slachthuismedewerkers, lopen het grootste risico op blootstelling aan varkensgriep. Besmetting vindt plaats via speeksel, neusvocht en virusdeeltjes in de lucht. Dit kan gebeuren door direct contact, maar ook via besmette materialen of oppervlakken.
Het is belangrijk om te benadrukken dat mensen niet besmet raken door het eten van varkensvlees. Griepvirussen bevinden zich vrijwel uitsluitend in de luchtwegen van geïnfecteerde dieren.
Wanneer een mens besmet raakt met een varkensgriepvirus, lijken de symptomen meestal sterk op die van een gewone griep:
Koorts
Hoesten
Keelpijn
Hoofdpijn
Spierpijn
Verkoudheidsklachten
In de meeste gevallen loopt een besmetting van varken naar mens dood en wordt het virus niet verder verspreid onder mensen.
Hoewel veel aandacht uitgaat naar de overdracht van varken naar mens, gebeurt overdracht van griepvirussen van mensen naar varkens veel vaker. Dat is relevant, omdat varkens gevoelig zijn voor influenza virussen afkomstig van mensen, varkens en vogels. Daarom wordt het varken vaak een "mengvat" voor griepvirussen genoemd.
Varkens zijn gevoelig voor infecties met griepvirussen afkomstig van mensen, vogels en varkens. Hierdoor is het varken een “mengvat” voor nieuwe griepvirussen.
Wanneer een varken gelijktijdig besmet raakt met meerdere griepvirussen, kunnen deze genetisch materiaal uitwisselen. Hierdoor kunnen nieuwe virusvarianten ontstaan, zogenaamde reassortanten.Een bekend voorbeeld hiervan is het H1N1pdm09-virus, beter bekend als de Mexicaanse griep. Dit virus veroorzaakte in 2009 een wereldwijde pandemie bij mensen en wordt inmiddels ook veel aangetroffen bij varkens.
Voor de praktijk betekent dit vooral dat het beperken van griepoverdracht tussen mensen en varkens belangrijk blijft. Niet alleen voor de gezondheid van medewerkers, maar ook voor de gezondheid van de dieren.
Met een aantal relatief eenvoudige maatregelen kan het risico op verspreiding van griep aanzienlijk worden verkleind:
Informeer medewerkers over de risico's van griep en het belang van preventie.
Beperk het aantal bezoekers in de stallen.
Draag beschermende kleding, laarzen en handschoenen tijdens werkzaamheden.
Was de handen voor en na contact met varkens.
Desinfecteer laarzen bij het betreden en verlaten van de stal.
Eet, drink en rook niet in de stal.
Blijf uit de stal wanneer je griepverschijnselen hebt.
Draag een FFP2-mondmasker wanneer je ziek bent, maar toch de stal moet betreden.
Overweeg een jaarlijkse vaccinatie tegen seizoensgriep voor iedereen die regelmatig met varkens werkt.
Let bij de dieren op signalen zoals hoesten, koorts, verminderde eetlust en ademhalingsproblemen.
Bewust omgaan met deze maatregelen helpt om de kans op overdracht van mens naar varken én van varken naar mens te verkleinen.
Onder varkens circuleren verschillende types griepvirussen. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen twee hoofdtypes, de klassieke en pandemische griepvirussen. De pandemische variant vindt haar oorsprong in het H1N1pdm09-virus dat verantwoordelijk was voor de Mexicaanse griep in 2009. Inmiddels wordt dit virus wereldwijd teruggevonden bij varkens.
Uit monitoring op Belgische varkensbedrijven blijkt dat pandemische griepvirussen een steeds groter aandeel vormen van de circulerende griepstammen. Bovendien is het mogelijk dat klassieke en pandemische griepvirussen tegelijkertijd op één bedrijf circuleren. In sommige gevallen kunnen dieren zelfs gelijktijdig besmet zijn met verschillende griepvirussen.
Dit verhoogt de kans dat virussen genetisch materiaal uitwisselen en nieuwe varianten vormen. Dit onderstreept het belang van monitoring, diagnostiek, vaccinatie en een goede biosecurity.
Door tijdig inzicht te krijgen in welke griepvirussen aanwezig zijn, kunnen maatregelen beter worden afgestemd op de situatie op het bedrijf.
Het griepvirus verandert voortdurend. Bovendien bestaan er belangrijke verschillen tussen klassieke griepvirussen en pandemische griepvirussen.
Daardoor biedt een vaccin tegen klassieke griepvirussen geen bescherming tegen pandemische griepvirussen en omgekeerd. In België/Nederland zijn daarom vaccins beschikbaar tegen de klassieke grieptypes (H1N1, H1N2 en H3N2) én een specifiek vaccin tegen het pandemische H1panN1-type.
Welke vaccinatiestrategie het meest geschikt is, hangt af van de situatie op het bedrijf. Overleg daarom altijd met de bedrijfsdierenarts welke aanpak het beste aansluit bij de bedrijfssituatie.
Griep bij varkens is veel meer dan een seizoensgebonden aandoening. Het virus kan het hele jaar door circuleren, verschillende virusstammen kunnen tegelijk aanwezig zijn en overdracht is mogelijk tussen mens en varken.
Gelukkig kunnen varkenshouders en medewerkers met relatief eenvoudige maatregelen al veel doen om de risico's te beperken. Goede hygiëne, doordachte biosecurity, vaccinatie en alertheid op symptomen vormen daarbij de belangrijkste pijlers.
Door jezelf te beschermen, bescherm je ook je varkens. En door je varkens te beschermen, verklein je eveneens de risico's voor de mensen die dagelijks met varkens werken.
1Lagan et al. (2024). Swine influenza A virus infection dynamics and evolution in intensive pig production systems. Virus Evol. 2024 Feb 27;10(1):veae017.
Markin et al. Reverse-zoonoses of 2009 H1N1 pandemic influenza A viruses and evolution in United States swine results in viruses with zoonotic potential. PLoS Pathog. 2023 Jul 27;19(7):e1011476.
Hennig et al. Are pigs overestimated as a source of zoonotic influenza viruses? Porcine Health Management (2022) 8:30.
De Jonghe et al. (2024). Overview on swine influenza A subtypes detected in passive surveillance performed in Belgium from 2018 to 2023. Proceedings of the 15th ESPHM conference, Leipzig.